Szkolna Strona - Biologia

Klasa III

 

 

Dział I - Ekologia


Ekologia a ochrona środowiska:

 

  •         znam pochodzenie i znaczenie terminu ekologia;
  •         potrafię rozróżnić poziomy organizacji życia będące przedmiotem badań ekologicznych;
  •         znam miejsca, gdzie mogą być prowadzone badania ekologiczne;
  •         wiem jakie znaczenie mają badania ekologiczne;
  •         potrafię wskazać róznice między ekologią a ochroną środowiska.

 

Organizmy i ich środowisko:

 

·        znam rodzaje czynników wpływających na życie organizmu;

 

·        potrafię podać przykłady czynników abiotycznych i biotycznych;

 

·        potrafię porównać warunki życia w wodzie i na lądzie;

 

·        znam przystosowania organizmów do życia  na lądzie i w wodzie;

 

·        wiem co to jest tolerancja ekologiczna i jej zakres;

 

·        potrafię zinterpretować przebieg krzywych tolerancji;

 

·        wiem jak rozmieszczone są organizmy na Ziemi i z czego to wynika;

 

·        potrafię podać przykłady praktycznego wykorzystania wiedzy
o tolerancji ekologicznej;

 

·        potrafię ocenić stan czystości powietrza, korzytając ze skali porostowej;

·        wiem co to jest nisza ekologiczna.

 

Charakterystyka populacji:

 

·        znam znaczenie terminu populacja;

 

·        potrafię podać przykłady populacji;

 

·        znam cechy charakterystyczne populacji i potrafię je scharakteryzować;

 

·        potrafię określić strukturę wiekową populacji;

 

·        potrafię podać przykłady gatunków o różnym rozmieszczeniu osobników w populacji;

 

·        potrafię wymienić czynniki wpływające na liczebność i zagęszczenie;

 

 ·        wiem jakie są konsekwencje konkurencji międzygatunkowej.

 

Nieantagonistyczne oddziaływania międzygatunkowe:

 

·        znam rodzaje nieantagonistycznych zależności międzygatunkowych;

 

·        potrafię scharakteryzować  i podać przykłady mutualizmu, komensalizmu i protokooperacji;

 

 ·        znam przykłady występowania zależności dodatnich w przyrodzie.

 

Antagonistyczne oddziaływania międzygatunkowe:

 

·        znam rodzaje antagonistycznych zależności międzygatunkowych;

 

·        potrafię scharakteryzować i podać przykłady drapieżnictwa, pasożytnictwa i konkurencji międzygatunkowej;

 

·        znam przystosowania zwierząt do drapieżnictwa;

 

·        znam przystosowania ofiar  do obrony;

 

·        potrafię wymienic rośliny drapieżne;

 

 ·        znam mechanizmy obronne roślin.

 

Zalezności pokarmowe w ekosystemie:

 

·        znam elementy ekosystemu: biotop i biocenozę;

 

·        potrafię podać zależności między biocenozą a biotopem;

 

·        znam strukturę pokarmową ekosystemu;

 

·        wiem co to jest łańcuch pokarmowy;

 

·        znam rolę poszczególnych ogniw w łańcuchu pokarmowym;

 

 ·        potrafię tworzyć sieci pokarmowe z organizmów należących do jednej biocenozy.

 

Funkcjonowanie ekosystemu:

 

·        potrafię scharakteryzować posługujac się piramidę ekologiczną,strukturę wybranego ekosystemu;

 

·        wiem, co dzieje się z materią w ekosystemie;

 

·        potrafię analizować obieg węgla w przyrodzie;

 

·        wiem, co dzieje się z energią w ekosystemie;

 

 ·        znam rolę producentów, konsumentów i destruentów w ekosystemie.

 

Wpływ człowieka na funkcjonowanie ekosystemów:

 

·        znam kryteria podziału zasobów naturalnych;

 

·        potrafię okreslić skutki nadmiernej eksploatacji zasobów naturalnych odnawialnych oraz intensywnej gospodarki rolnej;

 

·        wiem jakie są skutki eksploatacji zasobów nieodnawialnych;

 

·        znam skutki zanieczyszczeń atmosfery: kwaśne opady, globalne ocieplenie, dziura ozonowa;

 

·        znam mechanizm efektu cieplarnianego;

 

 ·        potrafię wymienić sposoby ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

 

Gospodarowanie energią:

 

·        znam sposoby racjonalnego gospodarowania zasobami przyrody;

 

·        wiem co to jest zrównoważony rozwój;

 

·        wiem jak wykorzystywana jest energia jądrowa;

 

·        znam alternatywne źródła energii i ich wykorzystanie;

 

·        potrafię opracować projekt oszczędzania energii w domu.

 

Ochrona wód, powietrza i gleby:

 

·        potrafię scharakterakteryzować metody oczyszczania ścieków;

 

·        potrafię opisać, na czym polega segregacja odpadów;

 

·        potrafię zaproponować działania ograniczające ilość odpadów w gospodarstwie domowym;

 

·        potrafię uzasadnić, dlaczego należy oszczędnie gospodarować odnawialnymi zasobami przyrody (rośliny i zwierzęta).

 

 

 

 

 

Dział II - Ewolucjonizm

 


Karol Darwin i jego teoria ewolucji:

 

• znam pojęcia: ewolucja i ewolucjonizm;

 

• potrafię podać główne założenia teorii ewolucji Darwina;

 

• wiem co to jest selekcja naturalna i jakie jest jej znaczenie;

 

• znam znaczenie doboru naturalnego w procesie ewolucji;

 

• wiem co to jest dobór sztuczny;

 

• potrafię porównać poglądy na ewolucję Darwina i Lamarcka;

 

• znam mechanizmy powstawania nowych gatunków;

 

• wiem jakie są współczesne poglady na ewolucję;

 

• potrafię podać załozenia syntetycznej teorii ewolucji.

 

Dowody ewolucji:

 

• znam rodzaje dowodów potwierdzających ewolucję;

 

• potrafię podać przykłady bezpośrednich dowodów ewolucji;

 

• potrafię podać przykłady pośrednich dowodów ewolucji;

 

• znam znaczenie form przejściowych;

 

• potrafię podać przykłady form przejściowych;

 

• wiem jaka jest rola reliktów w teorii ewolucji;

 

• wiem co to są narządy homologiczne, analogiczne i szczatkowe oraz potrafię podać ich przykłady;

 

• znam dowody na istnienie ewolucji z zakresu embriologii;

 

• wiem jak rozmieszczone są organizmy na kuli ziemskiej;

 

• potrafię uzasadnić, że podobny skład chemiczny wszystkich organizmów świadczy o ich pokrewieństwie.

 

Dzieje życia na Ziemi:

 

• znam etapy rozwoju życia na Ziemi;

 

• potrafię wyjaśnić pojęcie: biogeneza;

 

• znam warunki, w jakich mogło się narodzić życie na Ziemi;

 

• potrafię wskazać cechy pierwszych organizmów jednokomórkowych;

 

• wiem jak doszło do wytworzenia w komórkach jadra, mitochondriów  i chloroplastów;

 

• potrafię dowieść, ze ważnym krokiem w ewolucji było powstanie organizmów wielokomórkowych;

 

• wiem, że organizmy roślinne i zwierzęce są charakterystyczne dla ery mezozoicznej;

 

• wiem, że era kenozoiczna była okresem panowania ssaków i roślin nagonasiennych.

 

Człowiek i jego ewolucja:

 

• znam stanowisko systematyczne człowieka;

 

• wiem jakie są podobieństwa i różnice między człowiekiem a innymi naczelnymi;

 

• znam przebieg ewolucji człowieka;

 

• potrafię wymienić swoiste cechy ludzkie;

 

• znam charakterystyczne cechy przodków człowieka: australopiteka, człowieka zręcznego, wyprostowanego, neadertalczyka i człowieka rozumnego.

 

 

 

 

 

 

 

Dział III - GENETYKA

 

 

 

 

Podstawowe zasady dziedziczenia cech:

 

• potrafię wyjaśnić terminy: genetyka, zmienność, gen, allel, genotyp, fenotyp;

 

• znam przykłady cech gatunkowych i indywidualnych;

 

• potrafię omówić badania Grzegorza Mendla;

 

• wiem, jak oznaczyć allele dominujące i recesywne oraz zapisać ich kombinacje;

 

• znam przykłady cech dominujących i recesywnych u człowieka;

 

• potrafię objaśnić I prawo Mendla;

 

• wiem, jak wykorzystać treść I prawa Mendla do zapisu wszystkich możliwych kombinacji alleli w gametach;

 

• potrafię wykonać krzyżówkę genetyczną i zapisać na niej doświadczenia Mendla;

 

• potrafię określić stosuki fenotypowe i genotypowe w pokoleniach F1 i F2

 

 Mitoza zapewnia wzrost organizmu:

 

• potrafię wskazać różnice w organizacji materiału genetycznego w komórce rozdzielającej się oraz dzielącej się;

 

• wiem, jak narysować i opisać chromosom;

 

• potrafię wyjaśnić terminy: kariotyp, i chromosomy homologiczne;

 

• potrafię analizować kariotyp człowieka;

 

• wiem, co oznacza zapis „n” i „2n” przy określaniu liczby chromosomów;

 

• potrafię rozpoznać na schematycznych rysunkach mitozę;

 

• znam przebieg mitozy;

 

• potrafię wskazać moment replikacji DNA;

 

• wiem, dlaczego replikacja musi być precyzyjna;

 

• znam znaczenie mitozy.

 

Mejoza zapewnia powstawanie gamet:

 

• wiem, w jakich komórkach odbywa się podział mejotyczny;

 

• znam rolę podziału mejotycznego w życiu organizmów;

 

• potrafię scharakteryzować pierwszy i drugi etap mejozy;

 

• wiem, na czym polega rekombinacja materiału genetycznego;

 

• wiem, jaki jest związek I prawa Mendla z podziałem mejotycznym komórki;

 

• potrafię porównać mitozę z mejozą.

 

Dziedziczenie płci:

 

• potrafię odróżnić autosomy od chromosomów płci;

 

• potrafię wyjaśnić termin: heterogametyczność męska;

 

• znam mechanizm dziedziczenia płci u człowieka (krzyżówka);

 

• znam cechy sprzężone z płcią;

 

• potrafię przedstawić sposób dziedziczenia cech sprzężonych z płcią, wykonując krzyżówkę genetyczną;

 

• wiem na czym polega daltonizm i hemofilia;

 

• potrafię, wyjaśnić na czym poleganosicielstwo allelu warunkującego chorobę.

 

Budowa i rola kwasów nukleinowych:

 

• znam budowę i rolę genu;

 

• wiem, co to jest genom człowieka;

 

• znam budowę i rodzaje nukleotydów;

 

• potrafię wyjaśnić, na czym polega reguła komplementarności;

 

• wiem jak przebiega proces replikacji DNA;

 

• znam rodzaje RNA i ich funkcje;

 

• potrafię porównać budowę DNA i RNA.

 

Od genu do cechy:

 

• wiem, w jaki sposób są zapisane w genach cechy organizmu;

 

• potrafię scharakteryzować kod genetyczny i kodon;

 

• znam właściwości kodu genetycznego;

 

• potrafię podać różnicę między kodem genetycznym a informacją genetyczną;

 

• znam etapy realizacji informacji genetycznej;

 

• wiem jak przebiega proces powstawania bialka (przebieg transkrypcji i translacji).

 

Zmiany w materiale genetycznym i ich konsekwencje:

 

• wiem co to jest mutacja;

 

• znam rodzaje czynników mutagennych;

 

• potrafię podać kryteria podziału mutacji na genowe i chromosomowe;

 

• znam mutacje genowe i ich konsekwencje;

 

• wiem jakie są rodzaje mutacji chromosomowych;

 

• znam choroby genetyczne człowieka wywołane mutacjami genowymi w autosomach i chromosomach płci;

 

• znam choroby genetyczne człowieka wywołane mutacjami chromosomowymi, strukturalnymi i liczbowymi.

 

Cechy organizmu – wynik współdzialania genów i środowiska:

 

• potrafię wyjaśnić termin – zmienność organizmów;

 

• wiem jakie są rodzaje zmienności;

 

• znam przyczyny zmienności;

 

• potrafię wykonać krzyżówki genetyczne związane z dziedziczeniem grup krwi i czynnika Rh;

 

• potrafię omówić przykłady zmienności środowiskowej;

 

• znam przykłady wpływu środowiska na fenotyp;

 

• wiem jaki jest wpływ genów i środowiska na poszczególne cechy organizmu.